Nhĩ Nhã 《爾雅》: Nguồn tư liệu huấn hỗ cho nghiên cứu Hán ngữ và từ vựng Hán Việt cổ

Tóm tắt

Nhĩ Nhã 《爾雅》 là tự thư huấn hỗ sớm nhất của Trung Quốc, có vị trí đặc biệt trong truyền thống Kinh học và “tiểu học”, đồng thời được xem là công cụ quan trọng để nghiên cứu ngữ nghĩa tiếng Hán cổ đại. Bài viết này trình bày bối cảnh hình thành, cấu trúc nội dung và tính chất của tự thư Nhĩ Nhã, qua đó đánh giá giá trị ứng dụng của tác phẩm trong nghiên cứu Hán ngữ cổ đại và từ vựng Hán Việt cổ. Trên cơ sở khảo cứu văn bản và khảo sát lịch sử, nghiên cứu xác định rằng Nhĩ Nhã được hình thành từ nguồn tư liệu huấn hỗ có từ trung kỳ và hậu kỳ thời Chiến Quốc, được nhuận sắc và hoàn thiện vào thời Tây Hán. Các tư liệu trong Nhĩ Nhã bao gồm cả các giải thích nghĩa biểu niệm và nghĩa ngữ cảnh của từ cổ. Ngoài ra, kết quả phân tích cũng chỉ ra một số trường hợp từ Hán Việt cổ có thể truy nguyên qua Nhĩ Nhã, như các từ thuộc vận bộ DIỆP, CHƯNG, DƯƠNG, gợi mở hướng nghiên cứu về lịch sử ngữ âm và từ vựng Hán–Việt. Đồng thời, nghiên cứu này cũng hướng đến việc góp phần bổ sung dữ liệu và cách tiếp cận cho việc khai thác giá trị của các tự thư huấn hỗ trong Hán học và Việt Nam học.